HISTORIA

          Wchodzące obecnie w skład Książnicy Cieszyńskiej historyczne zespoły biblioteczne połączone zostały w latach trzydziestych XX w. w wyniku decyzji ówczesnych władz miejskich, które chcąc zapewnić cieszyńskim zbiorom muzealnym i bibliotecznym odpowiednie warunki przechowywania i wykorzystywania, doprowadziły do oddania ich pod opiekę Muzeum Miejskiemu, przekazując jednocześnie na ich siedzibę położony w centrum miasta zabytkowy pałac Larischów. Pociągnięcie to miało być pierwszym krokiem na drodze wiodącej do stworzenia regionalnej placówki, która zajmowałaby się badaniem i popularyzacją dziejów i kultury Śląska Cieszyńskiego. Realizację tych planów przerwała wojna, podczas której na skutek działań władz okupacyjnych znaczna część zbiorów uległa rozproszeniu lub uszkodzeniom. Po wojnie nie powrócono już do wcześniejszych zamierzeń. Przez kilka dziesięcioleci zabytkowe księgozbiory, pozbawione należytej opieki, podlegały procesowi degradacji (zob.: Program ochrony i konserwacji zbiorów). Z uwagi na brak możliwości rzetelnego opracowania powoli wypadały też z obiegu naukowego (zob.: Program opracowania zbiorów). Tendencji tej nie powstrzymało wyłączenie ich w 1960 r. z Muzeum i przekazanie pod opiekę Bibliotece Śląskiej w Katowicach. Stworzony w oparciu o cieszyńskie kolekcje terenowy Oddział Zabytkowy BŚ, z uwagi na oddalenie od Katowic i olbrzymie potrzeby samej Centrali, był nadal zaniedbywany. Fakt ten w powiązaniu z zaistniałą w 1985 r. koniecznością ewakuacji zespołów książkowych z remontowanego pałacu Larischów (zob.: Siedziba) skłonił ostatecznie cieszyńskie władze miejskie do podjęcia działań zmierzających do rewindykacji zbiorów Oddziału. W ich rezultacie, w 1988 r. Oddział Zabytkowy został oddany do dyspozycji Naczelnika Miasta, który włączył go w strukturę Miejskiej Biblioteki Publicznej w Cieszynie. Jednak i to rozwiązanie okazało się nietrafne. Biblioteka Miejska, realizująca zadania związane z upowszechnianiem czytelnictwa, nie była placówką powołaną do opieki nad tego rodzaju zbiorami. Rychło zostało to dostrzeżone zarówno przez dyrekcję Biblioteki, jak i przez nowe władze miasta, które opierając się na ekspertyzach opracowanych przez Radę Programową Oddziału Zabytkowego BM, skupiającą bibliologów i regionalistów, doprowadziły do przekształcenia Oddziału w samodzielną Książnicę Cieszyńską (zob.: Status prawny i struktura organizacyjna). Uchwała w tej sprawie podjęta została przez Radę Miejską Cieszyna 25 listopada 1993 r. Dnia 1 stycznia 1994 r. Książnica rozpoczęła działalność.